Staat u als werkgever bij een arbeidsongeval 1-0 achter?

Staat u als werkgever bij een arbeidsongeval 1-0 achter?

In juni 26, 2018
234 Views

In discussies met de Inspectie SZW merken we steeds meer dat het redelijkerwijs principe, wat zo mooi in onze Arbowetgeving verankerd is, verloren gaat. Steeds meer wordt door de Inspectie SZW naar het boete-instrument gegrepen. Hier heb ik in april van dit jaar al een artikel over geschreven met de titel “Gaat de aanpak van de Inspectie SZW echt veranderen?”. Als je bij beroepszaken bij het ministerie SZW en bij rechtszaken betrokken wordt, bekruipt je steeds meer het gevoel dat de werkgever 1-0 achter staat.

Natuurlijk is in de Arbeidsomstandighedenwetgeving duidelijk dat de werkgever verantwoordelijk is voor de gezondheid en het welzijn van zijn medewerkers. Daarbij behoren natuurlijk ook veilige werkomstandigheden. Hier kunnen en willen we ook helemaal niets aan afdoen. Ook als men veel aandacht besteedt aan veiligheid binnen het bedrijf kan men met een bedrijfsongeval geconfronteerd worden. Natuurlijk is dan de vraag wat er exact gebeurd is. Was er sprake van onveiligheid of sprake van onveilig handelen. Maar dan is ook de vraag hoe je moet reageren als je als werkgever de beste bedoelingen hebt en al allerlei maatregelen hebt genomen. Ook is het een vraag hoe e.e.a. vastgelegd wordt door de betreffende inspecteur van SZW. Gaat het onderzoek dan om waarheidsvinding of is er sprake van het vinden van overtredingen die beboet kunnen worden. Doordat er bij de Inspectie SZW sprake is van een dubbele rol kan men hier slecht een juist antwoord op formuleren. Met deze dubbele rol bedoelen we dan de taak van het onderzoek naar de toedracht, maar ook de taak om bij overtredingen van de Arbowet strafrechtelijk te vervolgen door het boetesysteem.

In verband met een ongeval werd de werkwijze en de vastlegging van de waarheid door de inspecteur in het boeterapport betwijfeld. Eerst werd er schriftelijk op het boeterapport gereageerd. Uiteindelijk resulteerde het in een hoorzitting op het ministerie waarbij de bezwaren niet ontvankelijk werden verklaard. Het ministerie bleef bij hun boeterapport en de inhoud. Dit resulteerde uiteindelijk in een rechtszaak voor de Rechtbank Gelderland. Bij het boeterapport, dat opgesteld was na het bedrijfsongeval, speelden er allerlei zaken die ter discussie stonden. Het wel of niet hebben van juiste schoonmaakinstructies, het hebben van een juiste LOTO-procedure en het uitoefenen van adequaat toezicht, etc. Dit waren nog maar een paar zaken die de inspecteur naar aanleiding van het bedrijfsongeval in het boeterapport had vermeld.

Bij de schoonmaakinstructies ging het erom of de instructies wel volledig waren. En natuurlijk of het slachtoffer zich wel of niet aan de schoonmaakinstructies gehouden had. Significant detail was dat de schoonmaakinstructies ooit door hem zelf waren opgesteld. Uiteindelijk bleek dat hij in de loop der tijd een andere werkwijze ontwikkeld had dan op papier in de instructies was vastgelegd. Deze werkwijze was ondertussen ook door collega’s overgenomen. Het ongeval was ontstaan bij het schoonmaken van het aandrijfgedeelte van een machine dat volgens de werkgever niet schoongemaakt behoefte te worden. In het boeterapport stond daarbij, mede gebaseerd op getuigenverklaringen van twee medewerkers, dat veiligstellen van de machine niet kon.

Vanaf de ontvangst van het boeterapport is hierop gereageerd, ook tijdens de hoorzitting bij het ministerie en op het laatst ook voor de rechtbank. Ten aanzien van de eventuele onjuistheden van het boeterapport stelde de rechter dat het boeterapport op basis van de ambtsbelofte is opgemaakt en dat er dus van de juistheid van het rapport wordt uitgegaan. Tevens concludeert de rechter dat, wat het bedrijf in bezwaar heeft aangedragen, geen aanleiding is om te twijfelen aan de juistheid van het rapport.

Ook stelde de rechter nog eens dat het ontwikkelen van een veilige werkwijze de verantwoordelijkheid is van de werkgever. Maar ook dat het de verantwoordelijkheid van de werkgever is om de veilige werkwijze in stand te houden. Afwijken van de instructies had door adequaat toezicht geconstateerd moeten worden.

Ten aanzien van het niet kunnen veiligstellen bracht de werkgever tijdens de gehele procedure in dat er een algemene Lock Out Tag Out procedure voor alle machines van toepassing is. Een LOTO-procedure die bij alle werknemers bekend is. Tevens hadden alle werknemers een persoonlijk LOTO-slot. Hiervan oordeelt de rechtbank dat niet aannemelijk is gemaakt dat de LOTO-procedure ook van toepassing is op de betreffende machine. Dit laatste was weer mede gebaseerd op twee verklaringen van werknemers waarin door de Inspecteur SZW was vastgelegd dat zij beiden niet op de hoogte waren van een LOTO-procedure.

Als laatste en misschien wel de klap op de vuurpijl werd gesteld dat zowel het geldende veiligheidsreglement als de schoonmaakinstructie onvoldoende machine specifiek waren. Dit omdat in de schoonmaakinstructie wel aangegeven was welke en hoe de delen van de machine schoongemaakt moesten worden. Maar dat niet aangegeven was dat het aandrijfgedeelte van de machine niet schoongemaakt moest worden. Volgens het oordeel van de rechtbank was daarom de instructie niet adequaat te noemen. Tijdens de rechtszaak werd dit argument door de vertegenwoordigers van de Minister van SZW aangedragen en heeft de rechter dit in haar oordeel overgenomen. Tevens oordeelt de rechtbank, ook weer in lijn met de Inspectie SZW, dat eigenmachtig een bepaalde werkwijze kunnen ontwikkelen, betekent dat het toezicht gefaald heeft. Bij adequaat toezicht had dit geconstateerd moeten worden.

Uiteindelijk wordt er door de rechtbank geoordeeld dat de bezwaren niet ontvankelijk zijn en dat het bedrijf terecht door de Inspectie SZW is beboet. Maar voor ons is het de vraag of hier wel sprake is geweest van redelijkheid en billijkheid? Met daarbij ook de vraag of het redelijkerwijs principe nog wel door de Inspectie SZW gehanteerd wordt? Ons inziens in deze zaak totaal niet. Wij vinden dit dan ook een betreurenswaardige ontwikkeling en een zeer slechte zaak. Natuurlijk vinden ook wij arbeidsongevallen ongewenst en hebben wij begrip dat slachtoffers recht gedaan moet worden. Maar hier gaat het niet meer over het slachtoffer of een eventuele schadeloosstelling. Hier gaat het puur om te constateren of er sprake is van beboetbare overtredingen. In principe wordt er geen rekening gehouden met het totale arbeidsomstandighedenbeleid van de onderneming en alles wat de werkgever al gedaan heeft en al in voorzien heeft. Brengt dit overheidsbeleid de veiligheid binnen bedrijven op een hoger niveau? Zijn er geen andere manieren waarop we als overheid en bedrijven op een goede verantwoorde manier aan de veiligheid in de bedrijven kunnen werken? Ik ben van mening van wel. Focus op boetes zal uiteindelijk bij sommige bedrijven resulteren in een afweging van de pakkans. Geen goede zaak.

Een lang verhaal met allerlei aspecten. Uiteindelijk zou men nog veel verder uit kunnen weiden over deze zaak. Dit willen we niet doen. Maar op grond van deze uitspraak willen wij u wel een aantal vragen stellen:

  1. Vertrouwt u op de ervaring en kundigheid van uw medewerkers? Zo ja, niet meer doen want u bent, als zij zich niet meer aan de instructies houden, verantwoordelijk voor alle gevolgen. Ook als de eigenmatig ontwikkelde werkwijze gevaarlijk blijkt te zijn. Door goed toezicht te houden had u dit moeten onderkennen. Denk hierbij aan de uitdrukking “in stand houden”. In de wet wordt gesproken over het feit dat de werkgever adequaat toezicht moet houden. In de betreffende rechtszaak stelt de rechter dat bij adequaat toezicht het afwijkende gedrag geconstateerd zou zijn door de werkgever. Men kan hierover lang discussiëren want wat is nu wel of niet adequaat toezicht. Bij eigenmatig handelen van de werknemer in afwijking van de voorschriften en bij het niet constateren van dit feit door de leidinggevenden zal er dus gauw sprake zijn onvoldoende toezicht.
  2. Heeft u in werkinstructies staan wat men moet en mag doen? Kijk dan kritisch naar uw werkinstructies want op grond van deze uitspraak zou u ook moeten beschrijven wat men niet mag doen.
  3. Heeft u een algemene Lock Out Tag Out procedure en geen machine specifieke LOTO-procedure of instructies? Zorg er dan snel voor dat er machine specifieke LOTO-instructies en procedures komen. De algemene LOTO-procedure, die ooit door uw veiligheidskundige is opgesteld, zal niet voorzien op alle voorkomende situaties en zal niet zomaar gebruikt kunnen worden voor alle machines.
  4. Vertrouwt u op de volledigheid van een rapport van de Inspecteur SZW omdat er sprake is van de ambtsbelofte? Wij adviseren u om zowel het boeterapport als de daarbij behorende getuigenverklaringen zeer kritisch te lezen en daar bij onvolkomenheden direct schriftelijk op te reageren. Ook een Inspecteur SZW is een mens. Ook hij zal soms beïnvloed worden door zijn subjectiviteit.
  5. Denkt u dat u uw arbeidsomstandigheden redelijk op orde heeft? Kijk dan nog eens kritisch naar alles wat met de arbeidsomstandigheden te maken heeft.
  6. Wees u bewust dat, bij een arbeidsongeval, te makkelijk omspringen met en te snel accepteren van een boeterapport ook consequenties heeft voor de toekomst. Bij een volgende keer is er namelijk bij een soortgelijk arbeidsongeval (bijvoorbeeld niet veiligstellen van een machine) sprake van recidive. Dit zal dan bij een volgende boete resulteren in een verhoging. Ook deze verhogingen zijn wettelijk vastgelegd.

Wat is de les die we uit dit verhaal kunnen trekken? De noodzaak om nog kritischer te zijn op uw arbeidsomstandighedenbeleid, want een bedrijfsongeval is altijd betreurenswaardig. En natuurlijk zolang er geen ongevallen gebeuren, is er niets aan het handje. Maar als de Inspectie SZW, naar aanleiding van een bedrijfsongeval, op uw stoep komt te staan zal blijken hoe goed u uw zaakjes geregeld hebt. Belangrijk gegeven is dat we ons schijnbaar niet meer kunnen beroepen op het redelijkerwijs principe van de Arbowetgeving maar zijn we ook nog eens afhankelijk van de redelijkheid en billijkheid van de Inspecteur.

ESV Technisch Adviesbureau
  • Mercuriusweg 30 - 3771 NC - Barneveld
  • +31 (0)342-424251